Ψήφισμα του Συλλόγου Μηχανικών Δήμου Λαγκαδά να μην χαρακτηρισθεί διατηρητέο μνημείο το 1ο Γυμνάσιο Λαγκαδά

 

Προς: Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ)

Υπουργείο Πολιτισμού, Μπουμπουλίνας 20-22, 106 82 Αθήνα

 

Λαγκαδάς, 15/09/2026

Το παρόν ψήφισμα ενεκρίθη κατά πλειοψηφία υπέρ στη Γενική Συνέλευση του Συλλόγου Μηχανικών Δήμου Λαγκαδά της 15ης Σεπτεμβρίου 2026 και εκφράζει τη βούληση της πλειοψηφίας των μελών του.

1. Εισαγωγή – Η θέση του Συλλόγου

Ο Σύλλογος Μηχανικών Δήμου Λαγκαδά, εκπροσωπώντας διπλωματούχους μηχανικούς όλων των ειδικοτήτων που ασκούν το επάγγελμά τους εντός της περιοχής, τοποθετείται επί του αιτήματος κήρυξης του κτιριακού συγκροτήματος του 1ου Γυμνασίου – Λυκείου Λαγκαδά ως διατηρητέου μνημείου, με αίσθημα επιστημονικής ευθύνης, συλλογικής μνήμης και κατανόησης της τοπικής πραγματικότητας.

Η παρούσα τοποθέτηση δεν υπαγορεύεται από αδιαφορία για την αρχιτεκτονική κληρονομιά. Αντίθετα, εκπορεύεται από την τεχνική γνώση, την επιστημονική κρίση και την καθημερινή επαφή με την πραγματικότητα της τοπικής κοινωνίας — στοιχεία που διαφοροποιούν ουσιαστικώς την άποψή μας από εκείνες που διατυπώνονται από απόσταση, χωρίς άμεση επίγνωση των αναγκών και απαιτήσεων του τοπικού πληθυσμού.

2. Αναγνώριση της αρχιτεκτονικής αξίας – και των ορίων της

Ο Σύλλογος αναγνωρίζει ανεπιφυλάκτως την αρχιτεκτονική αξία της αρχικής μελέτης του κτιριακού συγκροτήματος, έργου των αρχιτεκτόνων Δημήτρη Φατούρου και Βασίλη Γιαννάκη (1966-1969). Πρόκειται για πρωτοποριακό έργο εμπνευσμένο από τον ολλανδικό στρουκτουραλισμό, με χαρακτηριστική οκτάγωνη τυπολογία αιθουσών διδασκαλίας, η οποία αναγνωρίστηκε διεθνώς και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Αρχιτεκτονική (τεύχη 1968 και 7/1973).

Πλην όμως, το ΚΣΝΜ οφείλει όπως λάβει υπόψιν ένα κρίσιμο ιστορικό στοιχείο: το κτίριο που υφίσταται σήμερα δεν αντιστοιχεί στην αρχική μελέτη των δημιουργών του. Στο περιοδικό Αρχιτεκτονική (7/1973), οι ίδιοι οι αρχιτέκτονες επισήμαναν την αδυναμία τους να ασκήσουν επίσημη επίβλεψη κατά την ανέγερση και κατέγραψαν τις αποκλίσεις μεταξύ αρχικής μελέτης και τελικής κατασκευής — οι οποίες αλλοίωσαν επιμέρους στοιχεία της αρχικής συνθετικής πρόθεσης, όπως τη διαμόρφωση της καμινάδας, το είδος του επιχρίσματος και τους χρωματισμούς των όγκων. Ο αρχιτέκτονας Βασίλης Γιαννάκης επανήλθε εκφράζοντας τη δυσφορία του για την τύχη της μελέτης σε μεταγενέστερο αυτοβιογραφικό σημείωμα (2021, triantafylloug.blogspot.com).

Ως εκ τούτου, ο χαρακτηρισμός ως διατηρητέου δεν θα προστάτευε το αυθεντικό έργο Φατούρου-Γιαννάκη – θα προστάτευε μια αλλοιωμένη εκδοχή του, από την οποία οι ίδιοι οι δημιουργοί αποστασιοποιήθηκαν ήδη από το 1973.

3. Τεχνική κατάσταση του κτιρίου – τεκμηριωμένα ευρήματα

3.1 Εγγενείς κατασκευαστικές αδυναμίες

Σύμφωνα με την Τεχνική Έκθεση της ΜΑΘ ΑΕ ΑΟΤΑ (Αρ. Πρωτ. 52877, 16/09/2021), που εκπονήθηκε από ομάδα πολιτικών στατικών μηχανικών (Αγγέλου Δημήτριος, Σούρλας Γεώργιος, Καραβασίλης Βασίλειος) υπό τον Προϊστάμενο Δ/νσης Τεχνικών Υπηρεσιών Ιωακείμ Κανδυλιάρη, διαπιστώθηκαν τα ακόλουθα:

• Η ποιότητα του σκυροδέματος ήταν ήδη κατά την εποχή κατασκευής γενικά μέτρια και χαμηλή σε ορισμένα τμήματα, με αρκετά σημεία κακής δόνησης και απόμιξης — γεγονός που τεκμηριώνει κατασκευαστικές αδυναμίες από την πρώτη χρήση του κτιρίου.
• Εγγενείς αδυναμίες του φέροντα οργανισμού από “κοντά” υποστυλώματα στην οροφή λόγω ανισοσταθμίας των πλακών και στη θεμελίωση λόγω τοποθέτησης των συνδετήριων δοκών σε απόσταση 40 εκ. επάνω από τον κώνο του πεδίλου.
• Απουσία συνδετήρων στα κοντά υποστυλώματα της οροφής, τα οποία εμφανίζουν τις περισσότερες και πλέον επικίνδυνες βλάβες.
• Έντονη οξείδωση οπλισμών με σοβαρή μείωση της διατομής τους, έντονη διάρρηξη και απώλεια σκυροδέματος επικάλυψης σε πλάκες, δοκούς και στύλους.

Η ίδια έκθεση καταλήγει ότι σε σεισμό έστω και μέσης έντασης, τα κοντά υποστυλώματα είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα αστοχήσουν με κίνδυνο κατάρρευσης της οροφής, κυρίως των οκταγωνικών τμημάτων.

3.2 Επίσημος χαρακτηρισμός ως επικίνδυνου κτίσματος

Με την Έκθεση Επικίνδυνου Κτίσματος (Αρ. Πρωτ. 52877/11-10-2021, Αρ. Μητρώου 166) της Δ/νσης Πολεοδομίας Λαγκαδά, συντάκτης Ευάγγελος Δρανδάκης, Πολιτικός Μηχανικός, το κτίριο 1 χαρακτηρίστηκε επικίνδυνο από άποψη στατική και δομική (κοινώς ετοιμόρροπο). Στην ίδια έκθεση, ο συντάκτης ως τεχνικά αρτιότερη επιλογή προτείνει ρητώς την κατεδάφιση του κτιρίου 1 και την κατασκευή νέου κτιρίου.

3.3 Οικονομική σύγκριση αποκατάστασης έναντι νέας κατασκευής

Σύμφωνα με την ενημερωτική έκθεση του μελετητή Δημήτριου Αγγέλου, Διπλ. Πολιτικού Μηχανικού ΑΠΘ, Μέλους ΤΕΕ Αρ. Μητρώου 47948 (Θεσσαλονίκη, 6/12/2021):

• Το κόστος επεμβάσεων μόνο για τα στατικά στοιχεία ανέρχεται σε 500.000 ευρώ, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται αποκαταστάσεις υλικών, κουφωμάτων, δαπέδων, χρωματισμών και λοιπών εργασιών.
• Ο νέος φέρων οργανισμός κοστίζει 250 €/τ.μ., έναντι του κόστους ανέγερσης νέου που ισούται με 300 €/τ.μ. (τιμές 2021) καθιστώντας οικονομικώς ασύμφορη την ανακατασκευή του.
• Οι απαιτούμενες ενισχύσεις συνεπάγονται μείωση διαστάσεων ή/και κατάργηση ανοιγμάτων (θυρών, παραθύρων), με επιπτώσεις στο φυσικό φωτισμό, την προσβασιμότητα ΑμΕΑ και την αισθητική του κτιρίου – αλλοιώνοντας ουσιαστικώς τον αρχιτεκτονικό χαρακτήρα του κτιριακού συγκροτήματος που επιδιώκεται να προστατευθεί. Μετά τις παρεμβάσεις θα προκύψει ένα διαφορετικό κτίριο σε μορφή και όψεις σε σχέση με αυτό που σχεδιάστηκε εξαρχής.

Ο ίδιος ο μελετητής θέτει ρητώς το ερώτημα αν αξίζει να διατηρηθεί και να ενισχυθεί το κτίριο ή να κατεδαφιστεί και να ανεγερθεί νέο, απαντώντας ότι η κατεδάφιση είναι τεχνικά η αρτιότερη επιλογή.

3.4 Μελλοντική χρήση κτηρίου

Από τον έλεγχο της υφιστάμενης κατάστασης του σχολικού κτιρίου διαπιστώνεται ότι ακόμα και μετά την υλοποίηση των ενισχύσεων δεν θα τηρούνται οι απαιτούμενες νομοθετικές και κτιριολογικές απαιτήσεις που διέπουν τη συγκεκριμένη χρήση. Ως εκ τούτου, η υφιστάμενη χρήση ως εκπαιδευτήριο δεν δύναται να διατηρηθεί.

3.5 Αδειοδοτικό πλαίσιο

Σύμφωνα με δηλώσεις αρμόδιων εκπροσώπων του Δήμου Λαγκαδά, το κτίριο φέρεται να λειτουργούσε επί δεκαετίες χωρίς οικοδομική άδεια, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από την ανωτέρω Έκθεση Επικίνδυνου Κτίσματος, η οποία αναφέρεται στην απουσία σχετικής οικοδομικής αδείας για τα κτίρια 1 και 3.

4. Η θέση του επίσημου Τεχνικού Συμβούλου της Πολιτείας

Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας / Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΕΕ/ΤΚΜ), ο επίσημος Τεχνικός Σύμβουλος της Πολιτείας με νομοθετικά κατοχυρωμένο ρόλο, εξέδωσε στις 19 Ιουνίου 2026 επίσημη τοποθέτηση υπέρ της άμεσης έναρξης εργασιών για το νέο σχολείο. Το ΤΕΕ/ΤΚΜ επισήμανε ρητώς ότι η σημερινή κατάσταση του φέροντος οργανισμού απαιτεί μεγάλης κλίμακας ενισχύσεις, οι οποίες θα προκαλέσουν έντονες αλλαγές στα αρχιτεκτονικά και μορφολογικά στοιχεία του κτιρίου – επιβεβαιώνοντας πλήρως τα ανωτέρω τεχνικά πορίσματα.

Η θέση αυτή έχει θεσμικό βάρος που υπερβαίνει οποιαδήποτε ακαδημαϊκή γνώμη, καθώς ενσωματώνει αξιολόγηση ασφάλειας, στατικής επάρκειας, ενεργειακής απόδοσης και λειτουργικότητας – όχι μόνο αρχιτεκτονικής αξίας.

5. Οικονομικές και πολεοδομικές συνέπειες χαρακτηρισμού ως διατηρητέου

5.1 Απώλεια χρηματοδότησης: Η μελέτη για το νέο σχολικό συγκρότημα έχει εκπονηθεί, εγκριθεί, δημοπρατηθεί και συμβασιοποιηθεί, με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Έναρξη εργασιών: 19 Μαΐου 2026. Ολοκλήρωση: 31 Δεκεμβρίου 2028. Οποιαδήποτε αναστολή συνεπάγεται αποζημίωση αναδόχου εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ σε βάρος του Δήμου και απώλεια της εξασφαλισμένης χρηματοδότησης χωρίς καμία εγγύηση εξεύρεσης νέας.

5.2 Πολεοδομικοί περιορισμοί: Σύμφωνα με το εγκεκριμένο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΓΠΣ) του Δήμου Λαγκαδά, δεν υφίσταται άλλος κατάλληλος χώρος εντός του πολεοδομικού ιστού για εγκατάσταση σχολικής μονάδας Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Η εξεύρεση εναλλακτικής τοποθεσίας προϋποθέτει αναθεώρηση του ΓΠΣ – διαδικασία που απαιτεί πολυετείς διαδικασίες. Ο χαρακτηρισμός ως διατηρητέου ισοδυναμεί στην πράξη με ουσιαστική κατάργηση του Γυμνασίου ως λειτουργικής σχολικής μονάδας για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα.

5.3 Γραφειοκρατικές δεσμεύσεις: Ένα κτίριο που χαρακτηρίζεται διατηρητέο υπόκειται σε αυστηρές δεσμεύσεις. Κάθε επέμβαση απαιτεί προηγούμενη έγκριση του Υπουργείου Πολιτισμού – διαδικασία μακροχρόνια και απρόβλεπτη. Χωρίς εξασφαλισμένη χρηματοδότηση αποκατάστασης, το κτίριο κινδυνεύει να παραμείνει αναξιοποίητο επ’ αόριστον, με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε οπτική, υγειονομική και κοινωνική υποβάθμιση της ευρύτερης περιοχής.

6. Κοινωνικές συνέπειες

Για πέντε συναπτά έτη, εκατοντάδες μαθητές φοιτούν σε προκατασκευασμένες αίθουσες ή μετακινούνται καθημερινά σε σχολεία γειτονικών κοινοτήτων με λεωφορεία ή αυτοκίνητα μέσω οδών με μεγάλο κυκλοφοριακό φόρτο και μεγάλης επικινδυνότητας. Ο χαρακτηρισμός ως διατηρητέου, δημιουργεί ανυπολόγιστες συνέπειες για την εκπαιδευτική υποδομή, την καθημερινότητα γονέων/μαθητών/εκπαιδευτικών και την κοινωνική συνοχή της πόλης (διαχωρισμός μαθητών σε προνομιούχους – νεοανεγερθέν 2ο Γυμνάσιο Λαγκαδά – και μη).

7. Αίτημα

Κατόπιν των ανωτέρω εκτεθέντων, ο Σύλλογος Μηχανικών Δήμου Λαγκαδά ζητεί όπως το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων:

• Να μη γίνει αποδεκτό το αίτημα κήρυξης του κτιριακού συγκροτήματος του 1ου Γυμνασίου – Λυκείου Λαγκαδά και του περιβάλλοντος χώρου αυτού ως διατηρητέου μνημείου, λαμβάνοντας υπόψιν ότι το υφιστάμενο κτίριο δεν αντιστοιχεί στην αρχική μελέτη των δημιουργών του και έχει χαρακτηριστεί επικίνδυνο από αρμόδιο φορέα.
• Λάβει σοβαρώς υπόψιν τα τεκμηριωμένα τεχνικά πορίσματα των ανωτέρω επίσημων εκθέσεων, τα οποία αποδεικνύουν ότι η αποκατάσταση είναι τόσο οικονομικά ασύμφορη όσο και αρχιτεκτονικά καταστροφική για το ίδιο το έργο που επιδιώκεται να προστατευθεί.
• Αποδώσει τη δέουσα βαρύτητα στην επίσημη τοποθέτηση του ΤΕΕ/ΤΚΜ ως Τεχνικού Συμβούλου της Πολιτείας.
• Σταθμίσει τις πολεοδομικές δεσμεύσεις του ισχύοντος Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου και την αδυναμία εξεύρεσης εναλλακτικής λύσης.
• Συνεκτιμήσει τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες για τον Δήμο Λαγκαδά και κατ’ επέκταση για τους πολίτες σε περίπτωση αναστολής της ήδη συμβασιοποιημένης διαδικασίας.
• Αναλογιστεί τις επιπτώσεις στην καθημερινότητα μαθητών / γονέων και εκπαιδευτικών λόγω των άσκοπων μετακινήσεων καθώς επίσης και στην εν γένει υποβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
• Επιτρέψει την άμεση υλοποίηση του εγκεκριμένου, χρηματοδοτημένου και συμβασιοποιημένου έργου ανέγερσης νέας σχολικής μονάδας.

Ενεκρίθη κατά πλειοψηφία κατά τη Γενική Συνέλευση της 15ης Σεπτεμβρίου 2026